Dodatkowe przepisy chroniące lasy w Brazylii przyniosły efekty głównie tam, gdzie państwo skutecznie egzekwowało już obowiązujące prawo. To główny wniosek badania naukowców z Uniwersytetu w Bonn, opublikowanego w czasopiśmie „Global Environmental Change”. Tam, gdzie kontrole były słabsze, wyraźnej poprawy nie stwierdzono.

Rekordowo niska wycinka i pytanie o przyczyny

W październiku 2026 roku Brazylia poinformowała, że roczna wycinka lasów w Amazonii i na sawannie Cerrado spadła do najniższego poziomu w historii pomiarów. Naturalnie nasuwa się pytanie, co właściwie sprawia, że ochrona lasów działa i jak utrzymać ten postęp.

Brazylia od dawna ma przepisy określające, jaką część lasu właściciele gruntów muszą zachować. W ostatnich dwóch dekadach doszły kolejne narzędzia. Producenci rolni, którzy nie przestrzegali przepisów środowiskowych, mogli stracić dostęp do kredytów rolnych oraz do rynków zbytu dla towarów takich jak soja.

Jak to sprawdzono

Zespół kierowany przez dr. Javiera Mirandę, z udziałem dr. Davida Wueppera i dr. Jana Börnera, przeanalizował zmiany w utracie lasów i użytkowaniu ziemi rolnej w latach 2000–2022. Badanie objęło granicę między biomami Amazonii i Cerrado.

To dobre miejsce do takiej analizy. Po obu stronach granicy obowiązuje ta sama krajowa ustawa leśna, ale dodatkowe środki ochronne wprowadzono tylko w Amazonii. Porównując sąsiadujące obszary przed wprowadzeniem tych środków i po nim, badacze mogli oddzielić ich skutki od wcześniejszych różnic regionalnych i od zmian dotyczących obu stron naraz.

Dane z satelitów o użytkowaniu terenu połączono z informacjami o karach środowiskowych. Dzięki temu można było sprawdzić, czy skutki nowych środków różniły się w gminach z silniejszym i słabszym egzekwowaniem prawa.

Co pokazały wyniki

• Silne egzekwowanie prawa: w gminach, gdzie przepisy były skutecznie egzekwowane, dodatkowe środki wiązały się z mniejszą utratą lasów.
• Słabe egzekwowanie prawa: w pozostałych gminach badacze nie znaleźli wyraźnych dowodów na podobne spadki.
• Intensyfikacja rolnictwa: sprawdzano też, czy ochrona lasów skłania rolników do intensywniejszego użytkowania już wykarczowanych terenów, na przykład zamiany pastwisk na pola uprawne. Takie efekty były słabsze i mniej spójne, więc skuteczna ochrona lasu nie przekłada się automatycznie na bardziej intensywną produkcję rolną.

Autorzy podkreślają, że te same przepisy mogą działać bardzo różnie w zależności od tego, jak konsekwentnie stosuje się prawo, na którym się opierają. Przypominają też, że osiągnięte zyski nie są trwałe, bo po wcześniejszych spadkach wycinka w Brazylii już raz wzrosła.

Co to oznacza dla Polski i Europy

Brazylijskie lasy mogą wydawać się odległym tematem, ale łączą się z europejskim rynkiem. Soja, którą wspomina badanie, to ważny surowiec w światowym handlu, m.in. na paszę dla zwierząt. Unia Europejska przyjęła własne rozporządzenie, które ma ograniczyć sprowadzanie do UE towarów powiązanych z wylesianiem, a jego stosowanie było przesuwane w czasie. Badanie nie analizuje przepisów unijnych, ale pokazuje, że samo wprowadzenie reguł to dopiero początek.

W praktyce wniosek jest uniwersalny: o skuteczności ochrony przyrody decydują nie tylko zapisy w ustawach, lecz także kontrole, kary i zdolność instytucji do ich stosowania. Dotyczy to zarówno Brazylii, jak i każdego kraju, który chce chronić lasy, w tym państw członkowskich UE.

Źródło: Phys.org – „What makes forest protection work?”