Rtęć, która kumuluje się w łańcuchu pokarmowym oceanu, może zaburzać rozwój układu nerwowego młodych fok jeszcze przed ich narodzinami. Naukowcy z Texas A&M opracowali specjalny test neurologiczny dla szczeniąt fok i dzięki niemu powiązali ekspozycję na ten metal z zachowaniem zwierząt.

Zanieczyszczenia przechodzą z matki na młode

Rtęć i inne zanieczyszczenia ulegają biomagnifikacji: im wyżej w łańcuchu pokarmowym, tym jest ich więcej. Ssaki morskie żywiące się rybami są więc narażone szczególnie mocno. Zespół weterynaryjnego toksykologa Todda O’Hary badał zwierzęta i ich ofiary od Alaski po Meksyk, a także ludzi jedzących podobne ryby.

Młode fok i uchatek są dla badaczy ważne, bo część substancji trafia do nich od matki w trakcie ciąży i karmienia. Szczenięta uchatki Stellera z zachodnich Aleutów miały wyższe stężenia rtęci oraz trwałych zanieczyszczeń organicznych, takich jak PCB i pestycyd DDT, niż dorosłe samice i osobniki z innych rejonów. Obie te substancje od dziesięcioleci są w USA zakazane, ale rozkładają się powoli i długo pozostają w środowisku. Poziomy rtęci zależały też od miejsca, co prawdopodobnie odzwierciedla różnice w diecie matek.

Test neurologiczny dla foki

Samo wykrycie rtęci nie mówi jeszcze, czy szkodzi ona zwierzęciu. Problem w tym, że badania neurologiczne stworzone dla psów, kotów czy koni nie sprawdzają się u fok, które mają inną budowę ciała, płetwy, zredukowane małżowiny uszne i grubą warstwę tłuszczu.

Wspólnie z The Marine Mammal Center w Kalifornii opracowano więc standaryzowane badanie dla szczeniąt fok pospolitych. Zespół pod kierunkiem neurolożki weterynaryjnej Christine Thomson przebadał 45 osieroconych lub wyrzuconych na brzeg młodych w ciągu dwóch lat. Test obejmuje 26 prób, trwa poniżej 12 minut i może być stosowany przez innych lekarzy weterynarii.

Badanie pomaga też odróżnić uszkodzenia wywołane toksynami od innych problemów. U części młodych z nietypowymi objawami przyczyną okazało się zapalenie ucha, ciężka wada wrodzona mózgu albo niedożywienie. Jak mówiła Cara Field z ośrodka: „Musieliśmy być kreatywni”. Do oceny reakcji używano między innymi głowy ryby na sznurku.

Rtęć przed urodzeniem a zachowanie młodych

Dzięki testom badacze mogli zestawić naturalny poziom rtęci z funkcjonowaniem układu nerwowego. W kolejnej pracy z udziałem Marianne Lian okazało się, że ekspozycja na rtęć jeszcze w życiu płodowym wiązała się z różnicami w reakcji na dotyk, w sposobie poruszania się oraz w długości rehabilitacji. Według badaczy sugeruje to ryzyko zaburzeń neurorozwojowych u dzikich zwierząt.

Ma to znaczenie praktyczne. Zwierzę po rehabilitacji może wyglądać zdrowo, a mieć subtelne zaburzenia, które utrudnią mu pływanie, nawigację i zdobywanie pokarmu na wolności. Lepsza diagnostyka pomaga ocenić, czy foka jest gotowa do powrotu do morza.

Co to oznacza dla ludzi i dla Polski

Autorzy podkreślają podejście „jedno zdrowie” (One Health): zdrowie zwierząt, ludzi i środowiska jest ze sobą powiązane. Ludzie i ssaki morskie jedzą część tych samych ryb, więc obserwacje z oceanu mogą wskazywać na ryzyka także dla człowieka. Zmiany warunków, takie jak zjawisko El Niño, mogą przy tym zmieniać dostępność ofiar i ilość rtęci docierającą do płodów. Kolejne badania obejmą uchatki kalifornijskie w Meksyku oraz foki na Alasce.

Badania prowadzono na Pacyfiku, więc nie dotyczą bezpośrednio polskiego wybrzeża. Mechanizm jest jednak uniwersalny, a rtęć w rybach to temat również w Europie. Foki szare i pospolite żyją także w Bałtyku, choć to badanie ich nie obejmowało. Dla konsumentów wniosek jest ostrożny: warto urozmaicać dietę i nie opierać jej na gatunkach drapieżnych, które kumulują najwięcej rtęci. Zalecenia dla kobiet w ciąży warto sprawdzić u lekarza lub w komunikatach instytucji zajmujących się bezpieczeństwem żywności.

Źródło: Phys.org – „What seal pups can reveal about the effects of mercury exposure”